1834–1901 · Бельгия · Романтизм
Петер Бенуа (1834–1901) — Бельгиядан шыққан фламанд композиторы және дирижер, Антверпендегі музыка мектебінің негізін қалаушы; сол мектептен Корольдік фламанд консерваториясы өсіп шықты. 1866 жылдан бастап ол негізінен фламанд мәтіндеріне хор және вокал музыкасын жазды. Сайтта оның екі хор шығармасы бар: «Ave Maria» және «Magnificat».
Петер Бенуа 1834 жылы 17 тамызда Фландрияның Харелбеке қаласында дүниеге келді. Музыканың алғашқы сабақтарын оған әкесі Петрус берді: ол шіркеу қауымының хоры мен оркестрінде ойнап, өзі де музыкадан сабақ берді. Бала туған қаласындағы Қасиетті Құтқарушы шіркеуінің хорында ән айтты және шіркеу музыкасымен дәл сол жерде танысты.
1847 жылы ол Десселгемдегі пианист әрі органшы Питер Карльеге шәкірт болып, 1851 жылға дейін оның қолында болды. Сондай-ақ ол Кортрейктегі композиторлар Питер Вандергинсте мен Йоханнес Вандевилемен араласты.
1851 жылы Бенуа Брюссельдегі Корольдік консерваторияға түсті. Оған фортепианодан Жан-Батист Мишело, гармониядан Шарль Босле сабақ берді, ал контрапункт, фуга және композиция сабағын консерватория директоры Франсуа-Жозеф Фетис жүргізді.
Оқу оңай болған жоқ: отбасылық, қаржылық және психологиялық қиындықтар кедергі келтірді. Сонда да Бенуа оқуын аяқтап, гармония және композиция бойынша диплом мен бірінші сыйлық алды.
Фетис Бенуаны қолдады. Жас композитор Брюссельде қалып, Рим сыйлығына дайындалды — бұл композиция саласындағы беделді мемлекеттік сыйлық еді. Оған «Ла Монне» театрының директоры Шарль-Луи Ханссенс те көмектесті. Бенуа симфония, діни музыка, француз және нидерланд сөздеріне жазылған әндер, сондай-ақ Якоб Катстың халық театры үшін зингшпильдер — сөйлеу мен әнді қатар қамтитын спектакльдер — жазды.
Ол мелодрамаларға музыка жазды, соның ішінде Корольдік Парк театры үшін «Тауларағы ауыл» операсын шығарды. 1856 жылы Бенуа осы театрдың тұрақты дирижері болды.
1855 жылы Бенуа Рим сыйлығы байқауында құрметті атқа ие болды, ал 1857 жылы «Әбілдің өлтірілуі» кантатасымен бірінші жүлдені жеңіп алды. Бұл сыйлық шетелге ақысы төленетін сапарға құқық беретін.
Әдетте бұл сыйлық Италияға оқу сапарына арналатын, бірақ Бенуа Германияға аттанды. Ол Кёльн, Бонн, Лейпциг, Дрезден, Берлин және Мюнхенде, сондай-ақ Венгрияда болып, Ференц Листпен танысты. Ол Вагнер мен Листтің ізбасарына айналды. Жол бойы ол көп музыка мен фламанд музыка мектебі және оның болашағы туралы мақала жазды.
Осы сапар барысында оның ұлттық музыка туралы көзқарастары қалыптаса берді. Германиядан Брюссельге оралған соң ол салтанатты меса жазды, оны Фетис қатты мақтады.
Содан кейін Бенуа Парижде тұрақтады: ол опера авторы ретінде танылғысы келді. «Орман патшасы» операсын Лирик театры қабылдағанымен, ол сахнада ешқашан қойылмады. Ол сондай-ақ фортепиано мен оркестрге арналған сол атаумен шығарма жазды.
Фортепианоға арналған «Ертегілер мен балладалар» циклі (1861) жылы қабылданып, жиі орындалды. Өз шығармаларын ойнап табысқа жеткен көптеген пианист-виртуоздардан өзгеше, Бенуа мұнда көбіне жақын, интимді музыка жазды. Сыншылар оның туған өлкенің халықтық дәстүрлеріне қызығушылығын және оларды фортепиано пьесаларына қалай өзгеше енгізгенін атап өтті.
Бенуа «Буфф-Паризьен» театрының оперетта труппасын басқарды, ол кезде театрды Жак Оффенбах басқаратын; Бенуа оның орнына дирижерлік пультке тұрды. Осы труппамен ол Вена, Брюссель және Амстердамда өнер көрсетті.
1863 жылы Бенуа Бельгияға біржола оралды. Оның діни циклі — рождестволық кантата, меса, Те Деум және Реквиемнен тұратын тетралогия — музыкалық қауымды таң қалдырды. Бұл циклде ол фламанд музыкасы туралы идеяларының көбін жүзеге асырды. Сол жылдары оған жазушы Хендрик Консьянстың да ықпалы тиді. Бельгияға оралған соң Бенуа елдің ең үміт күттіретін композиторларының бірі саналды.
Бұл бедел флейтаға арналған концертпен (43a опус) және фортепианоға арналған концертпен (43b опус) бекіді, екеуінің де қосалқы атауы — «Симфониялық ертегі». Фортепиано мен оркестрге арналған симфониялық поэмада ол халық әнін пайдаланды.
Бетбұрыс 1866 жылғы «Люцифер» ораториясы болды. Ол Бенуаның ақын Эмануэль Хильмен ұзақ ынтымақтастығының басы болды және композитор үшін ана тілдегі мәтіндерге түпкілікті көшу болды. Осы кезден ол аспаптық музыканы қойып, тек вокал және хор музыкасын — фламанд мәтіндері мен фламанд халық музыкасының сарындарына — жазды.
1867 жылы Бенуа Антверпендегі фламанд музыка мектебінің басына тұрып, өмірінің соңына дейін оны басқарды. 1898 жылы мектеп Корольдік фламанд консерваториясына айналдырылды. Оның шәкірті және басты жалғастырушысы Констант Ленартс болды; Ян Блокс та одан білім алды.
Ұлттық музыка туралы идеяларын Бенуа көптеген мақалалар мен полемикалық еңбектерде баяндады; 1868 жылы ол жаңа фламанд музыкалық қозғалысы туралы негізгі мақаласын жариялады. Ол ұлттық мектеп бір халықтың өкілдерінен құралады, олар өнерді бірте-бірте дамытады деп санады. Бөгде ықпалдан таза ерекше фламанд музыкалық тілін жасау үшін ол бастаулардың басына — халық әні мен ана тіліне — қайта оралуды ұсынды.
Бенуа халық әнін оқытуға да, өз шығармаларына да енгізді. Ол оқыту мен музыкалық тәжірибеде француз тілінің, ал шіркеу музыкасында латын тілінің басым болуына қарсы шығып, ана тілін қолдануға кеңес берді: оның сенімінше, музыканы адами ететін тек сол. Ол сонымен қатар Фландрияның мәдени дербестігін жақтады.
Бенуаның көзқарастарын бәрі бөлісе бермеді. «Космополит» композиторлар — олардың ішінде бұрынғы ұстазы Фетис, Франсуа-Огюст Геварт және Адольф Самюэль — Бельгияны роман және герман ықпалдары тоғысқан біртұтас музыкалық аймақ деп көрді. Олар ұлттық мектептерді мойындамады, өйткені әмбебаптықты кез келген жақсы музыканың белгісі санады. Бенуаның өзі музыка тақырыбына көптеген мақала жазды.
1881 жылы Бенуа Леопольд орденінің командоры атанды, ал 1882 жылы Бельгияның Корольдік ғылым, әдебиет және бейнелеу өнері академиясының мүшесі болды.
Бенуа 1901 жылы 8 наурызда Антверпенде қайтыс болды және Антверпеннің Схонселхоф зиратына жерленді. Харелбекеде оның өмірі мен шығармашылығына арналған музей бар. Оның суреті түскен Бельгия пошта маркасы 1934 жылы шықты.
1866 жылдан бастап Бенуа өзін негізінен фламанд мәтіндеріне жазылған вокал және хор музыкасына арнады. Оның опералары, хорлары мен әндері фламанд сюжеттері бойынша жазылып, фламанд өлеңдеріне шығарылды, ал көптеген шығармалары халық музыкасының сарындарына құрылған. Бельгияда оны XIX ғасырдың ең көрнекті композиторларының бірі және ұлттық музыкадағы фламанд қозғалысының бастаушысы деп атайды.
Ең маңызды шығармалардың қатарында «Люцифер» (1866), «Шельда» (1869) және «Рубенс» (1877) оратория, «Тауларағы ауыл» және «Иза» опералары, сондай-ақ «Мәсіх драмасы», көптеген ән, хор, шағын кантата және мотеттер бар. «Шельда» тарихи және ұлттық тақырыпқа құрылған: онда «Вильгельмус» әуені Оран әулетінен шыққан Вильгельмнің лейтмотиві ретінде өтеді. «Люциферді» Лондонда 1888 жылы қойғанда ол толық сәтсіздікке ұшырады.
Оның шығармалары арасында діни музыка бар: салтанатты меса, рождестволық кантата, Те Деум, Реквием. 1885, 1887 және 1888 жылдары кантаталар пайда болды. Хорға бетбұрыс жасамас бұрын Бенуа аспаптық музыка да жазды: симфония, «Ертегілер мен балладалар» фортепиано циклі (1861), сондай-ақ «Симфониялық ертегі» деп аталатын флейта мен фортепианоға арналған екі концерт.
Оның шығармашылығында халық әні ерекше орын алады. Бенуа фламанд халық әнін ұлттық музыканың бастауы деп білді және оның сарындарын өз шығармаларына, соның ішінде симфониялық поэмаға және фортепиано пьесаларына енгізді. Сыншылар бұл қызығушылықты оның париждік жылдарында-ақ атап өтті. Діни шығармаларын да ана тілінде жазды. Ақын Эмануэль Хильмен оны ұзақ ынтымақтастық байланыстырды.
Орындаушылар үшін оның музыкасындағы басты желі — хор және вокал шығармалары. Сайтта оның екі хор шығармасы бар. SATB хорына арналған «Ave Maria» (Opus 1) орта деңгейде, хорға арналған «Magnificat» — орта плюс деңгейде. Бастауға «Ave Maria» ыңғайлы, содан кейін «Magnificat» шығармасына көшуге болады.