1532–1594 · Барокко
Орландо ди Лассо — франко-фламанд композиторы және капельмейстері. Ол Монста туып, 1594 жылы 14 маусымда Мюнхенде қайтыс болды, көбіне Баварияда өмір сүрді. Тек вокалдық музыка жазды: меслер, мотеттер, шансондар, мадригалдар. Сайттан оның аралас хорға арналған «Sibylla Samia» пьесасын табуға болады.
Лассо қазіргі Бельгия аумағындағы Монс қаласында туды. Бала кезінде ол Әулие Николай шіркеуінің хорында ән салған болуы мүмкін. Оның алғашқы жылдары туралы мәлімет аз, бірақ расталмаған әңгімелер сақталған. Солардың ең танымалы бойынша, дауысының ерекше әдемілігі үшін оны үш рет ұрлаған.
Әдемі дауысының арқасында ол 1544 жылы кондотьер Ферранте Гонзагаға қызметке тұрды және бірнеше жыл бойы оның сарайын ілесіп жүрді. Осылай ол Палермода, Мантуяда, Миланда және Италияның басқа қалаларында болды. Миланда ол мадригалист Спирито л'Осте да Реджомен таныстырды, ол оның алғашқы стиліне әсер етті. Лассо музыка шығара бастаған да осы жылдар еді.
Гонзагамен қоштасқан соң Лассо Неапольде 1550-жылдардың басында әнші әрі композитор болып қызмет етті. Кейін ол Римге көшіп, Сан-Джованни ин Латерано базиликасының капельмейстері болды.
Римдегі мұндай қызмет оның жас болса да композитор ретінде танылғанын көрсетеді. Сол жылдары Римде Палестрина да жұмыс істеді, олар бір-бірін білген деп есептеледі.
1550-жылдардың ортасында Лассо Нидерландыға оралды. 1555 жылы ол Антверпенде тұрып, танымал нота баспагері Тильман Сузатомен жұмыс істеді. Сол жылы Сузато оның шығармаларының үлкен жинағын шығарды: итальяндық мадригалдар мен виланеллалар, француз шансондары және латын мотеттері.
Осы басылымдардың арқасында композитордың даңқы Нидерландыдан әлдеқайда тыс жерлерге тарады.
Лассоның алғашқы шығармалары Антверпенде 1555 және 1556 жылдары басылды.
1556 жылы Лассоны Баварияға, өнерге қамқорлық жасауымен даңқты болған герцог Альбрехт V сарайына шақырды. Алдымен ол сонда әнші, тенор болып қызмет етті, ал 1563 жылдан бастап капельмейстер болды. Бұл орынды ол Людвиг Дазерден кейін алды.
Альбрехт Мюнхенде ірі итальяндық сарайлардан кем түспейтін музыкалық ұжым құруға саналы түрде тырысты. Лассо сонда жұмыс істеген бірнеше нидерландтың бірі болды және олардың ішіндегі ең танымалы еді.
Оның жетекшілігімен герцог капелласы жоғары кәсіби ұжымға айналды, ал Мюнхен Еуропаның музыкалық орталықтарының біреуі ретінде даңққа ие болды. Лассо Мюнхенді ұнатқан сияқты, сонда тұрақтауға шешім қабылдады. Ол өмірінің соңына дейін Альбрехт V-ке, кейін оның мұрагері Вильгельм V-ке қызмет етті.
1558 жылы композитор баварлық Регина Векингерге үйленді. Олардың бірнеше баласы болды, соның ішінде екі ұлы Фердинанд пен Рудольф екеуі де музыкант болды. Лассоның қызы суретші Ханс фон Аахенге тұрмысқа шықты.
Лассо сабақ беріп те жүрді. Оның шәкірттерінің ішінде неміс композиторлары Леонард Лехнер мен Иоганн Эккард болды. 1570-жылдары одан итальяндық Джованни Габриели де оқыған болуы мүмкін, ал Андреа Габриели Мюнхенге 1562 жылы келген.
1560-жылдары Лассо өте танымал болды. 1570 жылы император Максимилиан II оған дворяндық атақ берді, бұл композитор үшін сирек жағдай еді, ал рим папасы Григорий XIII оны рыцарь атағымен марапаттады. 1571 және 1573 жылдары Франция королі Карл IX оны өзіне шақырды.
Неміс баспагері Адам Берг өзінің «Patrocinium musicum» жинағының бес томын Лассоның музыкасына арнады, олар 1573 жылдан 1580 жылға дейін шықты.
1579 жылы Альбрехт қайтыс болған соң, оның діндар ұлы Вильгельм V сарай музыкасына жұмсалатын шығынды қысқартты. Бірақ Лассо әдеттегі тұрмысын өзгертуді қаламады және Саксония сарайындағы құрметті капельмейстер қызметінен бас тартты. Ол Мюнхенде өмірінің соңына дейін қалды.
1570 және 1580-жылдары Лассо Италияға бірнеше рет барды, 1585 жылы музыкалық авангард орталығы болған Феррарадағы Эсте сарайында болды. Дегенмен 1560-жылдары толық қалыптасқан оның стилі содан бері күрт өзгерген жоқ. Жылдар өткен сайын ол қарапайым әрі нәзік бола түсті.
Лассо діни дау-дамай заманында католик болып қала берді. Бұл оған дүниәуи әндер жазуға, ал магнификаттар мен меслерде бастапқыда ойнақы мәтіндері бар әуендерді қолдануға кедергі болған жоқ.
Алайда иезуиттердің ықпалымен XVI ғасырдың соңында Баварияда шарықтау шегіне жеткен контрреформация оның кейінгі шығармаларында айқын көрінді. Мұны рим рәсімінің литургиялық музыкасынан, магнификаттар санының өсуінен, 1588 жылы жарық көрген католиктік Уленберг Псалтирін өңдеулерден және ең алдымен «Әулие Петрдің көз жасы» атты ірі тәубе мадригалдар циклінен көруге болады.
1590-жылдары Лассоның денсаулығы нашарлады, ол дәрігер Томас Мерманнан емделді, бірақ сонда да шығарма жазып, анда-санда саяхаттай алды. Оның соңғы шығармасы деп рим папасы Климент VIII-ге арнаған «Әулие Петрдің көз жасы» атты рухани мадригалдар циклін санайды. Цикл автор қайтыс болғаннан кейін, 1595 жылы жарық көрді.
Лассо Мюнхенде 1594 жылы 14 маусымда қайтыс болды. Дәл сол күні оның жұмыс берушісі композиторды үнемдеу мақсатымен жұмыстан шығаруға шешім қабылдады, бірақ Лассо хатты көре алмады. Оны Salvatorkirche шіркеуіндегі францискандықтар зиратына жерледі. Қабірге Ян Саделердің қызыл мәрмәрден жасалған, барельефі мен өлеңмен жазылған ұзын эпитафиясы бар құлпытасы орнатылды. Ескерткіште композитордың өзі мен жесірі Регина Векингер, сондай-ақ Лассо әулетінің елтаңбасы бейнеленген; барельеф Мәсіхтің қабірге қойылуын бейнеледі.
Кейін францискандықтар зиратын жойып жіберді. Құлпытасты композитордың құрметтеушісі, жергілікті актёр Хайгель сақтап қалды: ол оны өз үйінің бағына орнатты. 1830 жылдан кейін ескерткіштің тағдыры белгісіз.
Лассо музыка тарихындағы ең көп шығарма жазған композиторлардың бірі болып саналады, оның көптеген шығармасы тірі кезінде-ақ басылды. Ол тек дауысқа арнап жазды: Лассоның аспаптық музыкасы, белгілі болғанындай, жоқ және ешқашан болмаған. Бірақ ол өз заманындағы барлық вокалдық жанрларда латын, француз, итальян және неміс тілдерінде жазды.
Шіркеу музыкасында бұлар — көбі дүниәуи шансондар мен мотеттер негізінде жазылған меслер, реквием, барлық евангелистер бойынша төрт Пассион, жүзден астам магнификат, гимндер мен мотеттер. Мотеттердің ең үлкен жинағы композитор қайтыс болғаннан кейін, 1604 жылы «Magnum opus musicum» деген атпен шықты. Дүниәуи шығармалардың ішінде шамамен 150 француз шансоны, итальяндық виланеллалар мен канцоналар, неміс әндері және мадригалдар бар. Шансондар ерекше танымал болды және оның басқа шығармаларына қарағанда лютняға және клавишті аспаптарға жиірек көшірілді.
Лассоның меслерінің көбі пародиялық: негізіне оның өз шығармаларының және басқа авторлардың дүниәуи не рухани шығармаларының әуендері, хоралдан бастап өз заманындағы мадригалдарға дейін алынған. Месстің стилін ол түпнұсқаның стиліне бейімдеді. Герцог аңға шығатын күндерге ол қысқа меслер жазды. Ол екі хорға арналған үш мес жазды, ал кейбір меслерінде венециялық мектептің әсері байқалады.
Лассо мотеттерді шіркеуге де, құрметті меймандарды қабылдау, үйлену тойлары мен келісімдер сияқты салтанатты жағдайларға да жазды. «Дәуіттің тәубе псалмдары» қолжазбасы Г. Милихтың иллюстрацияларымен безендірілген; олар баварлық сарайдың өмірі, соның ішінде музыкалық көңіл көтерулері туралы құнды мәлімет береді.
Лассоның стилі итальяндық және франко-фламанд белгілерін біріктіреді. Ол мінсіз контрапункт техникасының шебері болды, ал «Сивиллалар пайғамбарлығы» мотеттер циклінде хроматикалық итальян стилінің өзіндік эксперименттік үлгісін жасады. Қалған жағдайда ол сегіз лад жүйесін ұстанды. Лассо мәтінмен мұқият жұмыс істеді, ал дүниәуи музыкада әзілден де қашпады: бұл, мысалы, латынша ішімдік әндерінен және неміс солдаты итальян сөздерін бұрмалап серенада айтатын «Matona mia cara» әнінен көрінеді.
Сайтта Лассоның аралас хорға (SATB) арналған «Sibylla Samia» хор пьесасы бар, деңгейі — бастаушылардан сәл жоғары.